Desmond Tutu: Een erfenis van licht... en duisternis

vrijdag 31 december 2021 |  Stan Goodenough
Enkele gedachten van een Zuid-Afrikaanse land­genoot over wat de Angli­caanse strijder tegen apartheid en Nobel­prijs­winnaar aarts­bisschop Desmond Tutu heeft nagelaten. En dat is niet alleen zijn aandeel in de afschaffing van apart­heid, maar ook kwalijk anti­semitisme.

De Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu sprak in 2008 tijdens een persconferentie in Gaza-Stad. (Foto: Wissam Nassar/Flash90)

Hij was een goed mens! Van presidenten tot premiers en van de koningin van Engeland tot academici, activisten en journalisten overal ter wereld, de lofbetuigingen aan het adres van Desmond Tutu leken oneindig toen ze in de laatste week van 2021 wereldwijd rondgingen.

Begrijpelijk. De 90-jarige Zuid-Afrikaan was een voormalige Anglicaanse aartsbisschop, een nationaal verzoener en een Nobelprijswinnaar voor de vrede. In de vele rollen die hij in zijn leven vervulde, waren zijn belangrijkste en meest opmerkelijke prestaties de centrale rol die hij speelde bij de omverwerping van het apartheidssysteem dat zijn vaderland teisterde, en bij het inluiden van een nieuw tijdperk voor zijn volk.

Het nieuwe Zuid-Afrika werd geboren zonder bloedbad. Tutu verdient terecht erkenning voor deze enorme gave.
Zijn nalatenschap, zei de Amerikaanse president Joe Biden, zal 'door de eeuwen heen naklinken.'

Wie zou dan zijn nagedachtenis willen bezoedelen - deze man met zijn aanstekelijke glimlach en kleine gestalte die overal vereerd wordt als een morele titaan? Welke genadeloosheid motiveert dit artikel wanneer, op het moment van schrijven, Tutu's lichaam opgebaard ligt in St George's Cathedral in Kaapstad, terwijl zijn rouwende 'Regen­boognatie' hem nog moet begraven?

Het is geen genadeloosheid of gebrek aan gevoel dat mij - een landgenoot van Tutu, een overtuigd Anglicaan en een anti-apartheid journalist - dit ingeeft.
Als jonge Zuid-Afrikaan opgevoed door ouders die het kwaad van de apartheid erkenden, waren Tutu en Nelson Mandela mijn helden. Hun bereidheid om hun vrijheid en, indien nodig, hun leven op te offeren om zich tegen dat racistische systeem te verzetten, heeft een enorme invloed op mij gehad.

Maarten Luther's nalatenschap
Maar wat mij nu drijft is de luide waarschuwing van de geschiedenis; van de kerk­geschiedenis die teruggaat tot die andere grootheid van het christendom, de Duitse hervormer Maarten Luther, en van de recente politieke geschiedenis die volgde op de dood van de Israëlische premier Yitzchak Rabin.

Als christen ben ik Luther onmetelijk veel verschuldigd, omdat hij de Bijbel in de gewone taal beschikbaar maakte, Gods Woord aan de absolute controle van het Vaticaan onttrok en daarmee op een zeer realistische manier opeen­volgende generaties christenen bevrijdde van de ketenen van Rome. Voor het bijbelgelovige christendom kan zijn positieve invloed niet genoeg benadrukt worden.

Maar, naast deze zegen bracht Luther ook een verschrikkelijke vloek, door in het bewustzijn van het christendom de - toen al 1500 jaar oude - haat tegen de Joden te verankeren.

Hoe onverdraaglijk tragisch, en wat een reden tot schaamte, dat juist Luthers vooraan­staande positie - zijn verering als held - zo effectief heeft bijgedragen aan het aanwakkeren van de mentaliteit die eeuwen van christelijk anti­semitisme rechtvaar­digde, en die uiteindelijk werd gebruikt om de Holocaust te verdedigen. Zijn leer, neer­ge­schreven in 'Over de Joden en hun leugens', heeft ontegen­zeggelijk de sfeer geschapen waarin Hitlers genocide kon worden uitgevoerd.

Yitzchak Rabin's nalatenschap
Wanneer een beroemd persoon sterft, zullen politieke bewegingen wedijveren om zijn erfgenaam te worden. En ze zullen snel handelen. Exemplarisch hiervoor is wat er gebeurde na de moord op Yitzchak Rabin. Hoewel hij een uitge­sproken tegen­stander was van de oprichting van een Palestijnse Staat, maakten de wereldleiders die in Jeruzalem bijeenkwamen voor zijn unieke inter­nationale begrafenis, van hem de bescherm­heilige van wat bekend werd als de 'Twee­staten­oplossing'. Elk jaar op de verjaardag van zijn dood wordt deze verzonnen erfenis opnieuw rondgebazuind.

Revolutionaire bevrijdings­theologie
In het geval van Tutu is het niet nodig de waarheid te verdraaien over zijn politieke standpunt ten aanzien van zijn land. Het was een wereldwijde cause celebre. De wereld was verenigd tegen apartheid en de viering van zijn leven is de viering van de kampioen van de anti-apartheids­beweging.

In 1984 kreeg Tutu de Nobelprijs voor de Vrede, voor zijn inspanningen 'om het probleem van de apartheid in Zuid-Afrika op te lossen.'

Dit werd gezien als een gebaar van steun voor hem en voor de Zuid-Afrikaanse Raad van Kerken die hij toen leidde. (Het Nobelcomité zou zich later een belangrijke motivator tonen van de Twee­staten­oplossing, door in 1994 zijn vredesprijs gezamenlijk toe te kennen aan terroristen­leider Yasser Arafat en de Israëlische leiders Rabin en Shimon Peres).

Tutu onderwees het door marxisten en leninisten voortgebrachte 'sociale evangelie' - een perversie van het door Jezus onderwezen evangelie van het Koninkrijk. Zijn doctrine, de revolutionaire bevrijdings­theologie, was een natuurlijk uitvloeisel van de ketterij van de vervangings­theologie, die eeuwenlang door de heersende christenheid werd doorgegeven.

Kritisch tegenover de marxistisch-leninistische regeringen in de Sovjet-Unie en het Oostblok, die hij naar eigen zeggen 'met elke vezel van mijn wezen haatte', verontschuldigde hij niettemin de steun van massa's Zuid-Afrikaanse zwarten aan het communisme met het argument dat 'wanneer je in een kerker zit en een hand wordt uitgestoken om je te bevrijden, je niet vraagt naar de stamboom van de eigenaar van de hand'.

Precies dat compromitteren van waarden zou ertoe leiden dat Mandela zijn ongelooflijke nalatenschap als voorvechter van de mensenrechten zou verraden, toen hij bij zijn presidentiële inhuldiging de massamoordenaar van Joden Arafat omhelsde, en het nieuwe Zuid-Afrika op één lijn plaatste met die Staten die de mensen­rechten bijzonder schenden - het Libië van Ghaddafi en het Iran van Khomeini.

Zo zijn mijn beide helden ten val gekomen.

Hoe invloedrijker een man is voor het goede, hoe hoger zijn verering, hoe groter zijn verantwoordelijkheid om voorzichtig te zijn met andere doelen waarachter hij zijn aanzienlijke morele steun schaart.

Tutu's leven zal nog decennia lang gevierd worden. En daarnaast ook de andere zaken die hij verdedigde: 'homorechten' en Palestinisme.
Na de afschaffing van de apartheid werd Tutu 'misschien wel 's werelds meest prominente religieuze leider die opkwam voor de rechten van homo's en lesbiennes', aldus zijn geautoriseerde biograaf John Allen. In 2007 viel hij de Anglicaanse Kerk aan als zijnde geobsedeerd door de zonde van homoseksualiteit en verklaarde: 'Als God, zoals ze zeggen, homofoob is, zou ik die God niet aanbidden.' In 2011 riep hij de Anglicaanse Kerk van Zuidelijk Afrika, waarvan hij voorzitter was, op om in te stemmen met 'huwelijken' tussen personen van hetzelfde geslacht.

Desmond Tutu's antisemitisme
De andere, langduriger misstap van deze anti-apart­heids­gigant, is dat hij ook een antisemiet was. Hij protesteerde tegen deze beschuldiging toen hij nog leefde, en kan zich niet verdedigen nu hij dat niet meer is. Maar de historische feiten blijven overeind.

Het is niet zo dat de wens dat de Palestijnse Arabieren vrij kunnen leven op zichzelf antisemitisch is.

Het bewijs ligt in de neiging om Israël de schuld te geven van het lijden van de Palestijnse Arabieren - iets wat de Joodse natiestaat niet heeft veroorzaakt en ook niet wil laten voortduren. Het was Tutu's besluit (hetzij uit een bereidheid om beschuldigingen tegen Israël te geloven zonder ze behoorlijk te onderzoeken; uit onwetendheid gevoed door antisemitisme, of uit een onvervalste vorm van vooroordeel gevoed door het christendom) om het valse Palestijnse verhaal volledig te omhelzen en het bijbels, historisch en juridisch correcte Joodse verhaal te verwerpen, dat zijn protesten onderuit haalt.

Ironisch genoeg was hij voorzitter van de post-apartheid commissie waarvan het motto luidde: 'Waarheid - De weg naar verzoening.' Maar toen het over Israël en de Arabieren ging, hield hij vol dat hij voor verzoening streed, maar hij vermeed de waarheid en omarmde de leugen.

Desmond Tutu onderschreef en bestendigde talrijke bloedsprookjes - het belasteren van de Israëlische Joden met als doel vooroordelen aan te wakkeren en antipathie jegens hen te rechtvaardigen. Waaronder:

  • Dat het Westen Israël heeft opgericht ten koste van de Palestijnse Arabieren uit schuldgevoel over de Holocaust.
  • Dat de aanwezigheid van Israël in Judea en Samaria in strijd is met het inter­nationaal recht.
  • Dat Israël de Westelijke Jordaanoever heeft 'gekoloniseerd' en 'racistische wetten heeft ontwikkeld'.
  • Dat de Joodse Staat schuldig is aan het 'onder­drukken van een ander volk' om 'zijn bestaan te garanderen.'
  • Dat 'Israëlische politici zich ervan bewust zijn [dat] zij met bijna alles weg kunnen komen omdat het Westen zich schuldig voelt' over de Holocaust.
  • Dat Israël een 'ontmenselijkend beleid' voert.
  • Dat 'onze Joodse broeders en zusters de collectieve straffen, het verwoesten van huizen, in hun eigen geschiedenis [zijn] vergeten.' Dat zij 'hun diepgaande en nobele religieuze tradities de rug hebben toegekeerd [en] zijn vergeten dat God zich bekommert om de vertrapten'. (Wat een schandelijke en onware veronderstelling is.)
Bloedsprookjes zijn effectief omdat ze geloofd worden. Dat blijkt uit de hele christelijke geschiedenis.

Het is een vraag die even blijvend als pijnlijk is: Waarom zou een christen, die op zoveel andere gebieden van zijn leven zegt dat hij de leer en het voorbeeld wil volgen van de Christus die hij aanbidt, zo diep in zijn hart een afkeer en vooroordeel koesteren jegens het volk waar Jezus vandaan kwam?

De beruchte anti-Israël Afrikaans-Amerikaanse burgerrechtenactivist Jesse Jackson noemde Desmond Tutu 'de Martin Luther King van Zuid-Afrika'. Maar gezien tegen de ongelukkige achtergrond van de christelijk-joodse geschiedenis, zou wijlen de aarts­bisschop beter de Maarten Luther van dat land kunnen worden genoemd.

De erfenis van licht die hij naar Zuid-Afrika bracht, zal zeker blijven voortbestaan. Maar als dat gebeurt, zal het ook zijn erfenis van duisternis tegen Israël en de Joden in stand houden.

Wilt u meer nieuws over Israël ontvangen? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuws­brief.

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.