Benjamin Netanyahu's volgende gevecht

maandag 25 november 2019 |  Tsvi Sadan
Na de aanklachten wegens omkoping en misbruik van vertrouwen, lijkt premier Benjamin Netanyahu niet van plan af te treden als premier, noemt hij het een poging tot staatsgreep, en wil hij de Likoedpartij blijven leiden. Er tekent zich een kloof af in de Israëlische maatschappij.

Het besluit van de procureur-generaal om premier Netanyahu aan te klagen wegens omkoping, fraude en misbruik van vertrouwen in de drie corruptiezaken 4000, 2000 en 1000 is zeker dramatisch. Voor het eerst in de geschiedenis van Israël wordt een zittende premier beschuldigd van verschillende vormen van corruptie, variërend van een ernstige beschuldiging van omkoping tot een ongrijpbare beschuldiging van misbruik van vertrouwen.

Zoals verwacht, juicht het linkse electoraat. De rechtse kiezers zijn er nu meer dan ooit van overtuigd dat met name het Openbaar Ministerie bezig was met de constructie van strafzaken tegen Netanyahu om hem ten val te brengen.

Een paar uur later reageerde Netanyahu op het besluit van de procureur-generaal om hem aan te klagen. In wezen herhaalde hij de beschuldiging van rechts, dat een poging tot staatsgreep was ondernomen en dat de democratie in gevaar was gebracht, om Israël van het onheilige juk te bevrijden. Niet alleen van Benjamin Netanyahu, maar van alle rechtse politieke partijen. In plaats van ontslag te nemen, zoals zijn tegenstanders hadden verwacht, kondigde Netanyahu aan dat hij de Likoed naar de volgende verkiezingen zal blijven leiden.

Daarmee is hij bewust het volgende juridische slagveld binnengetreden. Naar verluidt werd hem gevraagd ontslag te nemen na de aanklacht en niet pas na de definitieve veroordeling. De Basiswet bepaalt ondubbel­zinnig, dat de premier alleen kan worden ontslagen als hij schuldig wordt bevonden, of zoals de wet zelf zegt: 'als het vonnis definitief wordt onder sectie (a) [schuldig aan een misdrijf] (...) neemt de premier ontslag en wordt de regering geacht ontslag te hebben genomen'.

Maar in Israël is zelfs deze basiswet controversieel en degene die de duidelijke betekenis van deze wet in twijfel trekt is niemand minder dan voormalig opper­rechter Aharon Barak. Barak, die ervan wordt beschuldigd Israël te hebben onderworpen aan de juridische oligarchie, heeft een paar dagen geleden verklaard dat de beslissing of Netanyahu nu moet aftreden of niet, aan de rechtbank moet worden overgelaten. Dit is in overeenstemming met de algemene juridische situatie in Israël, waar het niet de wet is, maar de rechters die beslissen wat legaal is en wat niet.

En tot op vandaag heeft procureur-generaal Mandelblit al aangekondigd dat Netanyahu, naast de functie van premier, ontslag zal moeten nemen bij de ministeries van Volksgezondheid, Sociale Zaken, Landbouw en Diaspora, die hij op dit moment leidt. Terwijl de basiswet bepaalt, dat de premier pas na een juridisch bindende rechterlijke uitspraak moet aftreden, vereist dezelfde wet dat de ministers al na een aanklacht hun ambt neerleggen. Bovendien zei Mandelblit, die officieel de regerings­advocaat is, dat hij de premier niet voor het gerecht zou verdedigen. Mandelblit's weigering om Netanyahu te verdedigen is te wijten aan de unieke rol van de procureur-generaal in Israël, die zowel openbare aanklager als advocaat van de regering is.

En alsof dit alles nog niet genoeg is, zegt Gideon Sa'ar, een senior Likoed-lid die hoopt Netanyahu te vervangen, nu dat de beschuldigingen Netanyahu tot een last maken en dat hij moet aftreden voor het welzijn van Likoed. Sa'ar sloot zich dus aan bij de partij Blauw-Wit door te zeggen dat Netanyahu het probleem is, niet Likoed. Of Sa'ar het begin is van het uiteenvallen van Netanyahu's steun binnen Likoed of niet, is onduidelijk.

Dreigende kloof tussen links en rechts
Maar Netanyahu en zijn aanhangers weigeren toe te geven. Zij zijn van mening dat hij tot het einde toe moet blijven strijden, omdat zij van mening zijn dat hij de vertegenwoordiging is van een politiek kamp dat te kampen heeft met een alomvattende aanval van delegitimisering van de rechtse ideologie, die onder andere weigert het Joodse karakter van Israël op te geven. Ze vrezen dat het ten val brengen van Netanyahu zelfs een einde zou kunnen maken aan de Israëlische democratie, en dat het 'construeren' van strafzaken tegen Netanyahu slechts een voorproefje is van wat er zal gebeuren met rechtse activisten onder een linkse regering.

Hoewel zo'n pessimistische visie zeer subjectief lijkt, mag er geen twijfel over bestaan dat de politieke strijd niet met Netanyahu van het toneel zal verdwijnen. Deze kloof, zoals velen beginnen in te zien, wordt niet door zogenaamd cynische of corrupte politici veroorzaakt. De kloof, zoals velen al hebben opgemerkt, bestaat tussen twee rivaliserende kampen die niet naast elkaar kunnen bestaan. Wat we nu zien is het nieuwe gewaad van de oude Joodse strijd tussen Israëlieten en Judeeërs, Hellenisten en Hasmoneën, wereldburgers en individualisten, progressieven en conservatieven. Daarom is het zeer waarschijnlijk dat als Netanyahu op ondemocratische wijze wordt omvergeworpen, de politieke kloof steeds dieper wordt.

Wilt u meer nieuws ontvangen over Israël? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuws­brief.

Laatste uitgave

Ontvang uw - gratis - dagelijkse nieuws update

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.