Israël in de greep van politieke verlamming

zondag 27 oktober 2019 |  Sheldon Kirshner
Nu Netanyahu het mandaat verliest om een regering te vormen, is de politieke situatie een duistere fase ingegaan en is Israël in een staat van politieke verlamming terecht gekomen. Betwijfeld wordt, of Blauw en Wit-leider Benny Gantz wel slaagt in het vormen van een regering.

De afgelopen zes maanden is het land, volgend op twee niet-overtuigende verkiezingen, op drift geraakt, verstoken van een stabiele regering. Het is een weerspiegeling van de diepe verdeeldheid in de Israëlische samenleving.

De huidige situatie begon toen premier Benjamin Netanyahu na de algemene verkiezingen van 9 april niet in staat was een regering te vormen, waardoor er op 17 september opnieuw verkiezingen nodig waren.

Netanyahu, die onlangs 70 jaar is geworden en Israëls langst dienende premier is, had een regering kunnen vormen na de verkiezingen van april, indien zijn voormalige minister van Defensie, Avigdor Lieberman (Yirael Betenoe, Israël Ons huis), zijn steun had gegeven. Lieberman weigerde samen te werken en verwierp een parlementair wetsvoorstel dat Netanyahu steunde, om de charedische (orthodoxe) Joden vrijstellingen van militaire dienstplicht te verlenen. Als gevolg daarvan weigerde Lieberman zich aan te sluiten bij de nieuwe regering die Netanyahu probeerde op te richten. Omdat Lieberman het machtsevenwicht bepaalt, kon Netanyahu geen vooruitgang boeken.

Omdat Netanyahu niet bereid was om de leider van de partij Blauw en Wit, Benny Gantz, 60 jaar oud, te laten proberen om een regering te vormen, ontbond Netanyahu de Knesset en schreef nieuwe verkiezingen uit. De resultaten waren allesbehalve verheugend voor Netanyahu en Gantz.

Netanyahu's rechtse Likoed-partij won 32 Knesset-zetels, terwijl zijn religieuze en seculiere bondgenoten - Shas, Verenigd Torah Jodendom en Yamina (Naar Rechts) 23 zetels kregen, wat hen een totaal van 55 zetels opleverde, zes zetels te weinig voor een parlementaire meerderheid. Op aanbeveling van Netanyahu kwamen zij overeen om als een blok met Gantz te onderhandelen.

De partij Blauw en Wit van Gantz slaagde erin 33 zetels te krijgen. De Arbeiderspartij en het Democratisch Kamp kregen 11 zetels. Met 44 zetels in totaal lag het centrum-linkse blok ver achter Netanyahu en bondgenoten.

De antizionistische Arabische Gezamenlijke Lijst kreeg 13 zetels, maar slechts 10 van de Knesset-leden waren bereid om Gantz's blok van buitenaf te steunen.

Nadat hij er niet in geslaagd was om Gantz te verleiden om toe te treden tot een regering van nationale eenheid die geleid zou worden door de premier, gooide Netanyahu op 21 oktober, na 28 dagen manoeuvreren, de handdoek in de ring. Netanyahu gaf zijn mandaat terug aan president Re'oeven Rivlin, waarmee hij de weg vrijmaakte voor Gantz om te proberen een regering te vormen.

Netanyahu's falen om een regering te vormen, was een keerpunt in de Israëlische politiek. Voor het eerst in tien jaar heeft iemand anders dan Netanyahu de kans om premier te worden.

In 2009 kreeg de leider van de Kadimapartij, Tzipi Livni, een mandaat om te regeren nadat zij 28 Knesset-zetels had gewonnen, één meer dan Netanyahu. Omdat ze niet in staat was om een regering samen te stellen, gaf ze haar mandaat terug, waardoor Netanyahu terug kon keren naar de baan die hij tijdens de verkiezingen van 1999 verloor. Hij behaalde de overwinning in de volgende twee verkiezingen in 2013 en 2015.

Kleine kans op succes
Gantz, de voormalige stafchef van de Israëlische strijdkrachten, ontving zijn mandaat van Rivlin op 23 oktober. Het mandaat verstrijkt op 20 november. Gantz' doel is om 'een liberale eenheidsregering te vormen''. Zijn kansen op succes zijn niet groot. Mocht hij falen, dan zal waarschijnlijk een derde verkiezing plaatsvinden, tot grote ontsteltenis van vele Israëliërs.

De verdeeldheid in Israël is zo groot dat Rivlin, toen hij het stokje aan Gantz gaf, een korte lezing gaf: 'Dit zijn noodlottige dagen,' zei hij. 'De urgentie van het uur en de uitdagingen waar we voor staan verplichten ons ertoe om zo snel mogelijk een regering te vormen.

Lieberman, wiens partij acht zetels won in de laatste verkiezing, heeft consequent gevraagd om een seculiere regering van nationale eenheid bestaande uit Likoed, Blauw en Wit en zijn eigen partij. Het zal waarschijnlijk niet lukken. Netanyahu weigert om mee te doen tenzij zijn ultra-orthodoxe partners, Shas en Verenigd Torah Jodendom, in een akkoord zijn opgenomen. Gantz weigert van zijn kant een bondgenootschap met Likoed te sluiten, tenzij hij als eerste de kans krijgt om premier te worden en zolang Netanyahu in drie corruptiezaken kan worden aangeklaagd. Ook is Gantz onwillig om charedi (orthodoxe) partijen in de regering op te nemen.

En het is de vraag of Gantz de krachten zou bundelen met de Arabische Gezamenlijke Lijst. Lieberman, de 'kingmaker', heeft zo'n scenario uitgesloten. Netanyahu beweert dat Gantz van plan is een minderheidsregering te vormen met de externe steun van de Arabische Gezamenlijke Lijst. Zo'n regering, zegt hij, zou 'onze veiligheid in gevaar brengen'.

Ayman Odeh, de leider van de Arabische Gezamenlijke Lijst, heeft er bij Gantz op aangedrongen om zijn partij uit te nodigen in een coalitieregering. Zijn collega, Mansour Abbas, heeft erkend dat de Arabische gezamenlijke lijst weliswaar antizionistisch is, maar een oplossing zoekt voor het probleem van de ongelijkheid tussen Israëlische Arabieren en Joden en een oplossing wil voor het Israëlische conflict met de Palestijnen.

'Vanuit een pragmatisch perspectief zijn we bereid tot een compromis tussen de zionistische beweging en de Palestijnen', aldus Mansour Abbas. 'Wij geloven dat dit compromis moet leiden tot een volledig burgerschap voor Palestijnen in Israël, met inbegrip van burger­rechten en nationale rechten, en de oprichting van een Palestijnse Staat op de Westbank, in de Gazastrook en in Oost-Jeruzalem.

Benny Gantz en zijn partners van de partij Blauw en Wit

Tijdens de laatste twee verkiezingscampagnes heeft Gantz niet echt gesproken over een twee-staten-oplossing, noch heeft hij serieus gesproken over de kwestie van de Arabische gemeenschap van Israëls minderheid, die 20 procent van de totale bevolking vertegenwoordigt.

Als Gantz de Arabische Gezamenlijke Lijst weglaat uit zijn berekeningen, kan hij zich mogelijk tot ontevreden leden van Likoed wenden voor steun. Het is geen onwaar­schijnlijk idee. Volgens een opiniepeiling van het Israëlische Instituut voor de Democratie is bijna de helft van de leden van de Likoed van mening dat Netanyahu zou moeten aftreden als hij wordt aangeklaagd op beschuldigingen van fraude, corruptie en omkoping.

Van de procureur-generaal wordt algemeen verwacht dat hij volgende maand, misschien nog voor het verstrijken van het mandaat van Gantz, zijn oordeel uitspreekt. Zijn beslissing zou een duidelijke invloed kunnen hebben op de toekomst van Israël.

Dit artikel verscheen eerst op de website www.sheldonkirshner.com

Wilt u meer nieuws ontvangen over Israël? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.