Hoe Israël eindelijk een regering zou kunnen krijgen

vrijdag 27 september 2019 |  Yochanan Visser
Donderdag kwamen de eindresultaten van de verkiezingen van september in Israël binnen. Ze lieten zien dat de Likoed-partij van premier Benyamin Netanyahu één zetel erbij had gekregen, waardoor de Likoed 32 zetels in de nieuwe Knesset krijgt.

Blauw en Wit won de nieuwe verkiezingen met 33 zetels, maar zijn leider, Benny Gantz, slaagde er niet in een meerderheid van de aanbevelingen voor de taak van regeringsvorming te krijgen. Gantz ontving 54 aanbevelingen, terwijl 55 leden van het rechtse blok Netanyahu aanbevolen. Na overleg met president Reuven Rivlin besloot de president om eerst Blauw en Wit en Likoed de kans te geven om gesprekken te voeren over de vorming van een eenheidsregering. Netanyahu en Gantz kwamen maandag bijeen en besloten om onderhandelingsteams te vormen die de mogelijkheid zouden onderzoeken om een nationale eenheidsregering te vormen.

Er waren een paar problemen die opgelost moesten worden voordat er vooruitgang kon worden geboekt in deze onderhandelingen.
Ten eerste moest Blauw en Wit haar embargo tegen Netanyahu opheffen. De partij zei voor de verkiezingen dat Netanyahu moest aftreden als Likoed-leider wanneer Likoed een eenheidsregering met de centrum-linkse partij wilde vormen. De media rapporteerden woensdag dat Likoed een rotatieovereenkomst voorstelde voor de functie van premier, waarbij Netanyahu een jaar als premier en Gantz drie jaar als premier zou dienen.
Een ander probleem was de overeenkomst tussen de rechtse partijen die als één blok wilden onderhandelen over de vorming van een eenheidsregering. De Blauw en Wit-leiders hebben duidelijk gemaakt dat ze niet geïnteresseerd zijn in het toetreden tot een eenheidsregering die de religieuze partijen omvat en dat ze zo'n regering willen vormen met alleen Likoed.

Het was duidelijk dat Blauw en Wit moest kiezen tussen een zitting in een door Netanyahu geleide regering en een nieuwe regering waarin de religieuze partijen zitting hebben, omdat Likoed Netanyahu niet in de steek zal laten zolang hij niet wordt aangeklaagd wegens corruptie. De hoorzitting over de beschuldigingen van corruptie is gepland voor begin oktober.

Dan waren er nog de eisen van Blauw en Wit dat de nieuwe Israëlische regering een aantal zaken zou toestaan: openbaar vervoer op de Shabbat, het burgerlijk huwelijk, gemengd gebed bij de Westelijke Muur (dat is de tweede heilige plaats in het Jodendom) en de goedkeuring van een wetsontwerp voor dienstplicht voor ultraorthodoxe yeshiva-studenten. Deze eisen vormden een groot struikelblok voor de vorming van een eenheidsregering van Blauw en Wit met Likoed, zelfs zonder de religieuze partijen, omdat Likoeds achterban bestaat uit een meerderheid van traditionele en religieuze Joden.
Onderhandelaars van Blauw en Wit zeiden dat ze naar het standpunt van Likoed kwamen luisteren en hun standpunten in deze fase van het onderhandelingsproces toelichten, later zullen zij de rollen en portefeuilles bespreken.

Woensdag rapporteerde het Israëlische TV Kanaal 13, dat Gantz een verstrekkend voorstel heeft gedaan dat gericht is op het afzwakken van het verzet van zijn partij tegen een door Netanyahu geleide overheid.
Volgens de linkse pers gaf Ganz reeds ‘zijn recht om als eerste te proberen een coalitie te vormen [weg] omdat hij liever wacht tot Netanyahu het eerst probeert en faalt.’ De krant noemde dit een ‘capitulatie zonder strijd’ en beweerde dat Gantz ‘de hoop en verwachtingen van zijn kiezers weggooide.’
Na minder dan twee dagen onderhandelen werd het duidelijk dat Blauw en Wit de vorming van een eenheidsregering met Likoed op dit moment in de weg stond. President Rivlin besloot toen om Netanyahu de taak te geven een regering te vormen, hoewel hij duidelijk maakte dat hij niet dacht dat het een oplossing was voor de impasse.

Samengevat zijn hier alle mogelijkheden voor de vorming van een coalitie, in de volgorde van zeer waarschijnlijk naar zeer onwaarschijnlijk.

Zeer waarschijnlijk:
• Blauw en Wit sluit zich uiteindelijk aan bij Netanyahu in een brede eenheidsregering (waarschijnlijk zonder Lieberman).
• De Arbeidspartij sluit zich aan bij een door Netanyahu geleide rechtse regering.
• Nieuwe verkiezingen.

Onwaarschijnlijk:
• Lieberman, leider van Yisrael Betenoe, bedenkt zich en sluit zich aan bij een door Netanyahu geleide rechtse regering.
• Blauw en Wit gaan uit elkaar en Gantz’ partij sluit zich aan bij een door Netanyahu geleide rechtse regering.
• Likoed zet Netanyahu af en sluit zich aan bij Gantz in een eenheidsregering, na de geplande hoorzitting begin oktober.

Zeer onwaarschijnlijk:
• Gantz stelt een minderheidsregering samen met Lieberman en externe Arabische steun.
• Gantz vormt een meerderheidscoalitie met de ultraorthodoxe partijen en Lieberman.
• Gantz stelt een meerderheidscoalitie samen met de Arabieren en de ultraorthodoxe partijen.
• Gantz stelt een meerderheidscoalitie samen met de Arabieren en Lieberman.

Netanyahu heeft nu 28 dagen, plus een verlenging van maximaal 14 dagen naar eigen goeddunken van Rivlin, om een regering te vormen. Wanneer hij er niet in slaagt, zal Rivlin Gantz met de taak belasten, maar Gantz heeft slechts 28 dagen de tijd zonder verlenging. Wanneer Gantz faalt, heeft de Knesset 21 dagen de tijd om een derde persoon voor te stellen.

De laatste optie (een derde persoon) kan alleen plaatsvinden als 61 of meer Knesset-leden die specifieke persoon voorstellen. Het is echter moeilijk in te zien hoe iemand de steun van 61 of meer Knesset-leden kan krijgen, maar eerder toch niet in staat was om een coalitie samen te stellen. Als dit alles mislukt, zijn er automatisch verkiezingen en er is geen nieuwe stemming nodig om die in te stellen.

Wilt u meer nieuws ontvangen over Israël? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.