Hoe kan een meerderheid een verkiezing verliezen?

maandag 23 september 2019 |  Tsvi Sadan
Weinigen zullen betwisten dat de meerderheid van de Israëlische Joden zich rechts van het politieke spectrum bevindt. En toch liet de verkiezing van vorige week het linkse blok iets groter (57-55 zetels) achter dan het rechtse blok.

Afbeelding: De Knesset-leden van de Gezamenlijke Arabische Lijst.

Eén verklaring voor deze anomalie is eenvoudigweg een onjuiste verdeling die de Arabische partijen als onderdeel van links opneemt. Een paar dagen geleden zei Knesset-lid Achmad Tibi, hoofd van de Ta’al-partij – die samen met drie andere partijen de Gezamenlijke Arabische Lijst vormt – heel duidelijk dat ‘we ons niet kunnen en niet willen aansluiten bij een (Blauw en Wit) coalitie.’ In het beste geval, zei Tibi, zouden de Arabieren helpen om premier Benjamin Netanyahu weg te krijgen door Blauw en Wit-hoofd Benny Gantz aan te bevelen als volgende premier.
Dat is hoe de politiek in Israël werkt. Maar om de een of andere reden blijven de media aanhouden in het bestempelen van de Gezamenlijke Arabische Lijst als onderdeel van het linkse blok.

De president van de Staat is volgens de wet degene die moet beslissen welke kandidaat de beste kans heeft om een meerderheidscoalitie te vormen, en zijn beslissing wordt sterk beïnvloed door het aantal Knesset-leden die elke potentiële premier aanbevelen. En dat is niet altijd het hoofd van de grootste partij. Zo werd in 2009 de Kadima-partij onder leiding van Tzipi Livni, met een verschil van één zetel, de grootste Knesset-partij. Maar toenmalig president Shimon Peres koos alsnog Netanyahu om de volgende regering te vormen, omdat hij de beste kans had om een meerderheidscoalitie te vormen. Slechts 28 Knesset-leden bevolen Livni bij Peres aan, terwijl 65 leden zeiden dat hij Netanyahu moest benaderen.
Dat de Arabieren Gantz hebben aanbevolen, betekent niet gelijk dat ze zich bij zijn coalitie zullen aansluiten. Maar het zou Rivlin kunnen dwingen om Gantz de eerste kans te geven in het vormen van een regering, zelfs als het linkse blok zonder de Gezamenlijke Lijst bij lange na geen meerderheid heeft.

Blauw en Wit heeft zelf 33 zetels. Zijn natuurlijke coalitiepartners zijn de linkse partijen Democratisch Israël en Arbeid, die samen 11 zetels hebben, waardoor het totaal oploopt tot 44 van de 120 zetels. De wildcard is Yisrael Betenoe van Avigdor Lieberman. Deze partij zou zich onder de juiste voorwaarden bij een linkse coalitie kunnen aansluiten, hoewel Lieberman met geen enkel rationeel argument als links kan worden beschouwd. Toch zou hij acht zetels extra kunnen inbrengen, wat het totaal op 52 brengt. En dat is een van de best mogelijke scenario’s, wat betekent dat links weinig of geen kans heeft om een meerderheid te bereiken.
Gantz’ enige echte hoop zou zijn om op de een of andere manier ten minste 9 rechtse leden van de Knesset te overtuigen om hun partijen te verlaten en zich bij hem aan te sluiten. Dat lijkt misschien een onmogelijke opgave, maar Israëlische politici hebben in het verleden bewezen dat, zoals ze in de politiek zeggen, niets onmogelijk is.

Toen toenmalig premier Yitzchak Rabin het Oslo-akkoord van 1993 wilde goedkeuren, zouden slechts 56 Knesset-leden hem steunen. Om de meerderheid te krijgen die hij nodig had, wendde Rabin zich tot Hadash en Mada, twee Arabische partijen die ermee instemden om voor het akkoord te stemmen in ruil voor beloften van een speciaal budget voor de Arabische sector. Het Oslo-akkoord werd dus door een minderheidsregering en door middel van wat werd gezien als een politieke ‘omkoping’, aan Israël opgedrongen. Dat verklaart de daaropvolgende rechtse opschudding.

De tweede reden waarom een meerderheid kan verliezen, is dat onze wet ad hoc-lijsten toestaat die alleen zijn opgesteld om verkiezingen te winnen. Het lijstensysteem wekt een verkeerde indruk van de politieke verdeling, zoals duidelijk blijkt uit de laatste verkiezingen. Wanneer de lijsten in hun respectieve partijen worden opgesplitst, ontstaat een heel ander beeld.
Als men Blauw en Wit in de respectieve partijen scheidt, wonnen Benny Gantz en zijn Israëlische Veerkracht-partij slechts 15 zetels, vergeleken met 31 voor Likoed. Yesh Atid, het tweede deel van Blauw en Wit, won 13 zetels, en de Telem-partij van Moshe Ya'alon bereikte nauwelijks de kiesdrempel met 5 zetels. Dit betekent dat als Gantz, zoals Netanyahu, een op zichzelf staande kandidaat was die slechts zijn eigen partij leidde, hij een verpletterende nederlaag zou hebben geleden.

De laatste reden waarom een meerderheid een verkiezing kan verliezen is, zoals vele rechtse commentatoren opmerken, wegens gestage campagnes die gericht zijn op het delegitimeren van een naar behoren verkozen premier. Terwijl de eerste twee redenen die een minderheid in staat stellen om de macht te grijpen volledig berusten op het cynisme van politici, legt de publieke opinie, beïnvloed door een bevooroordeelde media, de verantwoordelijkheid bij de kiezers, die zich hebben laten bedriegen.
Erez Tadmor, auteur van Why You Vote Right and Get Left en een woordvoerder van de Likoed in de vorige verkiezingen, verklaarde in een Facebookbericht na de verkiezingen de anomalie van meerderheid-als-minderheid als volgt. Links heeft ‘alle middelen en manipulatie om 2-3 zetels te winnen van naïeve rechtse kiezers die door tientallen jaren van anti-Bibi-campagnes afgemat zijn’, goedgekeurd. Tadmors punt wordt bevestigd door de talloze mensen die keer op keer openlijk erkenden dat Bibi schuldig is, totdat zijn onschuld bewezen is, een bespotting van rechtvaardigheid die helaas de norm is geworden.

Welke manier men ook kiest om het te verklaren, het blijft echter een feit dat in Israël een meerderheid een verkiezing kan verliezen.

Wilt u meer nieuws ontvangen over Israël? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.