Netflix-serie 'The Spy', over Israëls bekendste geheim agent

Thursday, September 12, 2019 |  Sheldon Kirshner
Eli Cohen, de meest bekende spion van Israël, een onderwerp wat tot de verbeelding spreekt. Vierenvijftig jaar na zijn dood door ophanging in Damascus blijft hij een vereerde figuur in Israël. Gideon Raff's zesdelige Netflix miniserie, The Spy, polijst Cohen's heroïsche imago.

De Britse acteur Sacha Baron Cohen speelt in een geïnspireerde maar onwaarschijnlijke rolverdeling de legendarische Israëlische agent. Cohen drukte er zijn stempel als een eigenzinnige komiek op door zeer excentrieke en lompe personages, als Borat en Ali G., te laten zien. In The Spy, gebaseerd op ‘The Spy Who Came From Israel’ van Uri Dan en Yeshayahu Ben-Porat, gaat hij opnieuw undercover, maar in een radicaal andere richting.

Slank en geknipt, met een harkachtige snor, met een zwak accent uit het Midden-Oosten, en met charme, transformeert Cohen zich op een behendige manier in een man die geobsedeerd is door een missie van nationaal belang. De Mossad, de externe inlichtingendienst van Israël, had ogen en oren nodig in Syrië, een van de dodelijkste vijanden van Israël, en Cohen kon deze taak aan. Hij had een gave voor vriendschap en vormde nauwe banden met leden van de politieke en militaire elite van Syrië. Hij haalde er vitale informatie vandaan, die van groot belang bleek te zijn voor de Zesdaagse Oorlog van 1967.

Vermomd als Kamel Amin Thaabet, een succesvolle zakenman van Syrische afkomst uit Argentinië, maakte hij indruk op de juiste mensen met zijn onbeschaamde patriottisme, zijn overdadige vrijgevigheid en zijn ongebreidelde joie de vivre. De belangrijkste Syriër die hij in Buenos Aires ontmoette, was Amin al-Hafez, de militaire diplomaat van Syrië. Hafez zou in 1963 bij een bloedige staatsgreep president worden van Syrië. Door Hafez’ vertrouwen in hem, verwierf Cohen een nauwe betrokkenheid met de macht en een enorme invloed. Voordat Cohen in 1965 werd ontmaskerd, kreeg hij de buitengewone positie van plaatsvervangend minister van Defensie aangeboden.

Het officiële Syrische verhaal (vol eigenbelang) bagatelliseert Cohens bijdrage aan de militaire strategie van Israël ten opzichte van Syrië aan de vooravond van de Zesdaagse Oorlog, toen het Israëlische leger in slechts twee dagen tijd de Golanhoogten veroverde. Damascus' vernedering van Cohen is begrijpelijk, gezien de vernedering en schaamte die hij Syrië, het kloppende hart van het Arabisch nationalisme, heeft aangedaan.
Interessant genoeg waren Cohens ouders Arabisch sprekende Joden. Oorspronkelijk afkomstig uit Aleppo, Syrië, vestigden zij zich in 1914 in Alexandrië, Egypte. Cohen, geboren in 1924, was een vurig zionist die zich in het begin van de jaren vijftig aansloot bij een Israëlische spionagevereniging in Egypte. Hij emigreerde in 1956 naar Israël.

In een van de eerste scènes in The Spy, gefilmd in Marokko en Hongarije, werkt Cohen als boekhouder voor een warenhuis in Tel Aviv. Buiten de winkel in Allenby Street staan de Israëli’s voor een etalage om een televisienieuwsreportage te bekijken over de meest recente botsing tussen Israël en Syrië. Dit is een verzinsel van Raff's verbeelding, aangezien de TV-dienst in Israël pas in 1966 beschikbaar was. Het is een onbeduidende fout in een verder boeiend verhaal over een Mizrachi-Jood die een minder­waardig­heids­complex over zijn achtergrond in het Midden-Oosten heeft. Zoals hij klaagt tegen zijn liefdevolle vrouw, Nadia (die door Hadar Ratzon Rotem wordt gespeeld): ‘Weet je wat ze zien als ze me bekijken? Een Arabier, dat is het. Joods, ja. Maar gewoon een Arabier.’
Cohen, vloeiend in het Arabisch en een paar andere vreemde talen, wordt geroepen naar het hoofdkantoor van de Mossad. De interviewer, Dan Peleg (Noah Emmerich), vraagt hem of hij zijn geadopteerde land van dienst wil zijn. Het antwoord is een klinkend ja. Voordat hij kan worden ingehuurd, moet hij de zware tests doorstaan, wat hij met vlag en wimpel doet voordat hij naar een zes maanden durende rigoureuze opleiding wordt gestuurd. Nadia heeft geen idee dat hij door de Mossad is gerekruteerd. Ze denkt dat hij werkt als inkoper voor het ministerie van Defensie.

Op 3 januari 1961 komt Cohen aan in Zwitserland om zijn medewerkers te ontmoeten in een Mossad safe house in Zürich. Hij heeft een nieuwe identiteit en een nieuwe garderobe gekregen voordat hij naar Buenos Aires vertrekt, waar een grote Syrische gemeenschap woont. Eenmaal daar, beweegt hij zich in Syrische kringen en presenteert hij zich als een vurige patriot die van Syrië houdt, ondanks dat hij daar nooit een voet heeft gezet.
Uitgenodigd voor een receptie van de Syrische ambassade ontmoet hij Amin al-Hafez (Waleed Zuaiter), en vertelt hem dat hij in Syrië wil wonen en investeren. In korte tijd weet Cohen Hafez en zijn losbandige vrouw in te palmen door het geven van complimenten en dure geschenken. Nadia bevalt ondertussen van hun eerste kind. Cohen neemt een pauze en keert terug naar hun appartement in Bat Yam, een middenklasse buitenwijk van Tel Aviv naast Jaffa. Gelukkig als familieman is hij onwillig om terug te gaan naar Argentinië.

Gewapend met introductiebrieven van Syriërs in Buenos Aires, komt Cohen Syrië binnen. Hij koopt een grenswacht om, om voor een veilige doorgang te zorgen, maar hij is nerveus en braakt in een toilet. Verschanst in een grote flat in het centrum van Damascus, begint Cohen berichten te versturen en foto’s terug te sturen in antieke Syrische meubels. Terwijl hij het leven van een vriendelijk vrijgezel in Damascus leidt, leidt Nadia een eenzaam bestaan in Bat Yam.

Cohen slaat goud aan de haak als hij bevriend raakt met Marwan (Faical Elkihel), die ergens in de twintig is en zoon is van een generaal. In een flitsende rode sportwagen rijdt Marwan hem naar een beperkte militaire zone op de Golan met uitzicht op het Meer van Galilea en een groene vallei. Een kolonel toont hem een netwerk van vestingwerken van waaruit de Syriërs artillerie- en mortieraanvallen uitvoeren op Israël. Cohens suggestie om bij elke bunker schaduwbomen te planten is een briljante zet, omdat het Israël in staat zal stellen de locatie van alle vestingwerken te bepalen.
Terwijl hij doorgaat met het verzamelen van inlichtingen, neemt Cohen ongelooflijke risico's. In een scène die een B-film waardig is, stuit hij op een Israëlische boer aan de andere kant van de grens.

Nadat hij het vertrouwen van Hafez heeft gewonnen, wordt Cohen opgenomen in de gelederen van de Baath-partij van de oppositie. Toch wekt Cohen de verdenking van een van zijn topassistenten, de gloedvolle Suidani (Alexander Siddig). Nadat Hafez in 1963 als eerste Syrische Baath-president de leiding overneemt, zegt Cohen: ‘De Baath is voor mij als een thuis geworden.’ Rond deze tijd biedt Hafez Cohen de baan van zijn leven.
Cohen begint te daten met een jonge Syrische vrouw, Sarah (Hayam Zaytoun), die met hem wil trouwen, maar hij weigert en blijft wilde feesten organiseren in zijn appartement waar de drank vrijelijk stroomt en orgieën zich ontvouwen. Ondanks zijn succes als spion, kan hij de constante druk van het in stand houden van zijn Syrische identiteit niet verdragen.

Wanneer 1965 aanbreekt, wil Peleg Cohens opdracht in Syrië beëindigen en hem terug naar huis brengen. De Israëlische premier is zich bewust van de topgeheime gegevens waarvan Cohen binnenkort op de hoogte zal zijn als plaatsvervangend minister van Defensie en vindt dat hij in Damascus moet blijven. Cohen keert nog een laatste keer terug naar Bat Yam om Nadia en zijn dochters te zien. Nog steeds in het duister tastend over zijn echte overzeese plaatsing, heeft Nadia geen idee waar hij de laatste jaren is geweest. In een onbewaakt moment geeft hij toe dat hij bang is om terug te keren.

Terug in Damascus, Hafez is in een uitbundige stemming tijdens een gesprek met Cohen. ‘We staan op het punt om samen grote dingen te doen,’ zegt hij. Kort daarna, in een reeks spannende scènes, wordt Cohen op heterdaad betrapt en gearresteerd. Israël lanceert een internationale campagne om zijn vrijlating te verkrijgen, maar zonder resultaat. Cohen wordt veroordeeld om te worden geëxecuteerd in een openbaar spektakel op het Martelarenplein. Nadat hij een lokale rabbijn heeft gezien voordat hij uit zijn cel wordt gehaald, is hij in zijn laatste momenten rustig en moedig.

Dankzij goede productiewaarden en uitmuntende acteurs onder leiding van Sacha Baron Cohen, is The Spy een spionagethriller die boven anderen uitsteekt. Geleidelijk aan trekt hij je mee in zijn donkere en intrigerende universum en laat hij je zelden los.

Artikel verscheen voor het eerst op www.sheldonkirshner.com

Wilt u meer nieuws ontvangen over Israël? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.