Status-quo: hoe Israël als Joodse natie overleeft

Friday, August 23, 2019 |  David Lazarus
De vroege zionisten en hun leider Ben Goerion hadden een zuiver seculiere Staat kunnen oprichten, maar ze wisten dat dit tot tweespalt met de religieuze Joden en tot de ondergang zou leiden. Een aantal afspraken regelen de verhoudingen tussen beide groepen Joden.

Het dilemma, te proberen samen te leven in een natiestaat met religieuze en seculiere Joden, is een van de belangrijkste redenen waarom Israël nog steeds geen grondwet heeft. Vanaf het begin erkenden de zionistische leiders het gevaar van het invoeren van een dogmatische sociale agenda, die ofwel religieus ofwel seculier was en de natie verder verdeelde.

Daarom werd besloten de situatie zo te houden als die is, met een aantal orthodox-Joodse en een aantal seculiere voorschriften. Ze noemden het de Status-quo, een term die ook vandaag nog bekend is in het Hebreeuws.

De discussie over de aard van de Joodse cultuur en tradities, die passen bij een moderne democratische Joodse Staat, begon al in 1900 op het vierde Zionistische Congres in Londen. Religieuze afgevaar­digden stonden erop, hetzelfde stemrecht te hebben als de meerderheid van de seculiere afgevaardigden. Zij waren van mening dat de zionistische beweging als geheel zich alleen moest bezighouden met kwesties van de regeling van het land en buitenlands beleid, terwijl kwesties van Joodse traditie en voorschriften in de nieuwe Joodse Staat moesten worden bepaald door de orthodoxen, die tot taak zouden hebben de Joodse identiteit van de natie te beschermen.

De religieuze zionistische beweging, opgericht in 1902, streed ervoor om erkend te worden als de instelling voor het behoud van het Jodendom in de Jishoev, de eerste nederzettingen in Israël voor 1948 en de oprichting van de Staat. David Ben-Goerion verwelkomde de religieuze zionisten in de hoop, dat hun aanwezigheid orthodoxe Joden zou aanmoedigen om zich bij de zionistische beweging aan te sluiten. Ter gelegenheid van het 19e Joodse congres in Zürich in 1935 werd een autonoom religieus leerplan voor de religieuze gemeenschappen in de Jisjoev aangenomen en gelijkgesteld met het algemene onderwijsstelsel. Daarnaast werd besloten dat werknemers in de landbouw, industrie en handel op de Shabbat moesten rusten.

In 1947, aan de vooravond van de geboorte van de Staat Israël, stelde dr. Zorah Verhaftig van de Religieuze Zionistische Beweging voor, dat de nieuwe Joodse Staat datgene zou behouden wat reeds was vastgesteld op het gebied van religie en Staat. Hij gebruikte de Latijnse term status-quo, om te beschrijven wat volgens hem de enige manier was voor het Joodse volk om als democratie te kunnen slagen. Status-quo is een afkorting voor Status-quo ante Bellum, wat vertaalt 'de situatie vóór de oorlog' betekent, een internationale term die in vredes­onder­hande­lingen wordt gebruikt om de partijen terug te brengen naar hun oorspronkelijke posities voordat de vijandelijkheden uitbraken. De status-quo werd het basisprincipe voor de goedkeuring van wetten, die de democratie van een Joodse Staat met zijn seculiere meerderheid onderbouwden.

Er werd een 'Status Quo Brief' gepubliceerd, waarin vier gebieden werden aangegeven waarin de nieuwe natie Joodse voorschriften zou overnemen.

Shabbat - 'De officiële rustdag van de Joodse natie is de Shabbat.'

Kosher voedsel - 'In elk officieel overheidsbureau en elke officiële instelling die te maken heeft met het Joodse volk, zal er alleen kosher voedsel zijn'.

Sociale Zaken - 'Al het mogelijke zal worden gedaan om een splitsing van het Huis van Israël in twee delen (religieus en seculier) te voorkomen'.

Onderwijs - 'De autonomie voor de verschillende stromingen van het Joodse volk wordt wettelijk beschermd. De Staat zal vanzelfsprekend de minimumeisen voor het leerplan vastleggen.'

Op basis van deze principes probeert Israël ook in deze tijd nog zijn weg te vinden als een Joodse en democratische natie, een toevluchtsoord voor alle Joden. We houden ons bezig met zaken als de militaire dienstplicht voor orthodoxe Joden, huwelijks- en scheidings­regelingen, openbaar vervoer op de Shabbat, en zelfs de vraag wie een Jood is, moet nog steeds op een bevredigende manier worden opgelost.

Geen seculiere arbeidersregering
Toen David Ben-Goerion als Israëlische premier werd gekozen, had hij gemakkelijk een seculiere arbeiders­regering kunnen instellen. Hij stond immers bekend om zijn seculiere levensstijl. Hij hechtte geen mezoeza aan de deurpost, vastte niet op Jom Kippoer, en stak ook geen kaarsen aan op de Shabbat. Hij besloot echter om orthodox-Joodse kabinetsleden in zijn regering op te nemen, als vertegenwoordigers van de religieuze kiezers en hun eisen met betrekking tot de traditionele Joodse waarden en cultuur in de Staat Israël.

Waarom is Ben-Goerion niet overgegaan tot de oprichting van een seculiere Staat? Dat was om een reden - de eenheid van de natie als Staat voor alle Joden. Hij was bereid tot compromissen over zaken die voor hem persoonlijk belangrijk waren, om de eenheid van het land te beschermen.

De huidige politici dringen er op aan, om hun groep kiezers meer of minder religieuze of seculiere 'vrijheden' te geven, zonder rekening te houden met de prijs die we allemaal zullen betalen, wanneer we een (meer) verdeeld huis worden.

De wijsheid van de status-quo van Israël maakt ons mogelijk om de eeuwenoude tradities te waarderen, die vaak honderden generaties teruggaan, terwijl we tegelijkertijd het Joodse volk in staat stellen om samen te leven in een moderne democratische Staat.
De oorspronkelijke betekenis van de term status-quo was om de situatie van mensen te beschermen tegen conflicten. Het is een principe dat ons leert, dat we met elkaar in oorlog zullen zijn, als we niet leren met elkaar te leven.

Het lijkt de schrijver, dat de enige manier voor de Joodse natie is om terug te keren naar waar we als natie zijn aangekomen, door elkaar wederzijds te erkennen en onze unieke Joodse traditie en cultuur met een paar noodzakelijke veranderingen te waarderen, zodat we in onze woede en frustratie geen oorlog met elkaar voeren, verzwakt door verdeeldheid en niet in staat om tegenover de vijand te staan, die bereid is ons te vernietigen.

Wilt u meer nieuws ontvangen over Israël? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuws­brief.

Laatste uitgave

Ontvang uw - gratis - dagelijkse nieuws update

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.