Groeten uit Israël – 9 november Reichskristallnacht

Friday, November 09, 2018 |  Dov Eilon
Goede morgen, beste lezers,

Het is alweer vrijdag, het wordt weer weekeinde. Hier bij ons in Modi’in schijnt de zon aan een stralend blauwe hemel. Alleen die iets koelere temperaturen – terwijl ik dit schrijf 19 graden –, herinneren ons eraan dat de zomer voorbij is. Vandaag zou het trouwens zonnig worden, met temperaturen tot 25 graden. Voor morgen heeft men ons overigens weer wat regen beloofd.

En hier is nu eerst het weer voor vandaag in Israël: Overwegend bewolkt zonder noemens­waardige temperatuur­veranderingen. Tegen de middag mogelijk hier en daar een regenbui en onweer. Gevaar voor overstromingen in de wadi’s in het zuiden en het oosten. De volgende maximum­temperaturen worden verwacht: Jeruzalem 21 graden, Tel Aviv 25 graden, Haifa 24 graden, Tiberias aan het Meer van Galilea 27 graden, aan de Dode Zee 28 graden, Be'er Sheva 26 graden, Eilat aan de Rode Zee 29 graden. Het waterpeil van het Meer van Galilea is een halve centimeter verder gedaald en staat nu op 214,655 meter onder de zeespiegel.

De huidige vrijdag is geen gewone vrijdag. Het is nu 9 november. Een bijzondere datum. Toen ik in Oldenburg op school zat, werd er steeds weer gesproken over de gebeurtenissen van die datum. Ik weet niet hoeveel er tegenwoordig op Duitse scholen over de Reichs­progrom­nacht op 9 november 1938 wordt gesproken, maar ik herinner me nog heel goed mijn schooltijd, wij hebben daar destijds heel veel over geleerd. Negen november is een datum die ik reeds in mijn kinderjaren in acht heb genomen.

We hebben destijds trouwens, hoewel ik op een heel normale Duitse basisschool zat, al heel vroeg over het Jodendom geleerd. Ik herinner me nog een werkschrift uit de vierde klas, waarin we Joodse voorwerpen op de juiste plaats moesten zetten. We leerden bijvoorbeeld wat een tallit is, we leerden over de shabbat en ook over Israël. Tegenwoordig weet ik dat dit helemaal niet zo vanzelfsprekend is. We hebben zelfs een Israëlische volksdans op het lied Hava Nagila ingestudeerd.

Later leerden we dan over de opkomst van de nazi’s. We kregen veel films te zien. Ook een bezoek aan het concentratiekamp Bergen-Belsen maakte deel uit van het onderwijs­programma. En we leerden over de Reichskristallnacht, die helaas ook mijn woonplaats Oldenburg niet heeft overgeslagen. De synagoge in Oldenburg werd vernietigd. De regionale rabbijn van Oldenburg, Leo Trepp, waar ik later nog persoonlijk kennis mee mocht maken, werd samen met Joodse mannen naar het concentratiekamp Sachsenhausen gebracht; later waren ook hun vrouwen en kinderen aan de beurt. Van de oude synagoge in Oldenburg is alleen nog de stenen plaat te zien waarop in het Hebreeuws geschreven staat 'Bet Elohim' (בית אלהים), 'het Huis van God' Deze plaat zit nu boven de ingang van de nieuwe synagoge van de weer bestaande Jüdische Gemeinde zu Oldenburg (zie evt. ook History of the Jews in Oldenburg)

De nieuwe synagoge in Oldenburg (links) met de stenen tafel (rechtsboven). Rechtsonder: Gedenkteken op de plaats van de oude synagoge, die tijdens de Kristallnacht is afgebrand. (Foto’s: Dov Eilon)

Sinds 1981 vindt in Oldenburg elk jaar op 9 of 10 november de zogenaamde Erinnerungsgang plaats. Daarmee herdenken de Oldenburgers de nacht, waarin de Joden uit hun huizen werden gehaald en eerst naar de plaatselijke gevangenis werden gebracht, van waaruit ze later naar het concentratiekamp werden gebracht. De tocht loopt van het vroegere politiebureau naar de gevangenis. Onderweg wordt gestopt op de plaats van de afgebrande vroegere synagoge van de Joodse gemeente. Daar staat ook een gedenkplaat met de namen van de Oldenburgse Joden die daar vroeger woonden. Vier jaar geleden kon ik zelf aan deze herinneringsloop meedoen. Overigens lopen de leden van de Joodse Gemeente niet met de anderen mee, maar wachten bij het herinneringsbord op de deelnemers. Daar blijven de deelnemers dan enkele minuten staan met de ogen op de huidige leden van de Joodse Gemeente in Oldenburg. Men zwijgt, terwijl de kerkklokken luiden. Een enorm emotioneel ogenblik.

Herinneringsloop in Oldenburg, 10 november 2017

Een dag eerder organiseert de Joodse Gemeente een ontmoeting met de Oldenburgse christenen, die vanuit de nabijgelegen kerk de synagoge bezoeken, waar men dan bij elkaar zit en praat. Een mooi gebaar. Het gaat er bij de herinnering aan deze vreselijke tijd niet om, iemand aan te klagen. Het gaat er alleen maar om dat men ervoor zorgt dat zoiets nooit meer gebeurt. En de eerste stap in die richting is de dialoog en het wederzijds begrip. Ik ben heel trots op 'mijn Oldenburgers'.

Berlijnse Muur gevallen
En toen vond er 29 jaar geleden nog een historische gebeurtenis plaats, alsof er op deze bijzondere datum nog niet genoeg was gebeurd. Mijn eerste gedachte toen was: 'Nou hebben ze onze herdenkingsdag van 9 november 1938 gejat!' Hoe is het mogelijk dat de historische val van de muur, het begin van de hereniging van Duitsland, uitgerekend op 9 november plaatsvond? Tot 1989 herinnerde men zich in Duitsland deze dag als de Kristallnacht, er waren speciale tv-programma’s. En wat nu? Op de dag na de val van de muur was ik net met cello-studenten uit Nederland, die te gaste waren op onze muziek­academie, onderweg in de Oude Stad van Jeruzalem. Ik had de krant Ma'ariv bij me, met de kopregel: 'Muur van Berlijn valt'.

Ma'ariv van 10 november 1989, 'Muur van Berlijn valt'

Het was een enorme gebeurtenis, en ik was destijds heel blij. Ik herinner me nog heel goed hoe ik als 17-jarige op een uitkijktoren voor de Brandenburger Tor stond en treurig naar de overkant keek. Ik was toen alleen maar woedend. Daarbij dacht ik dat dit nou de straf voor de Duitsers was, voor de misdaden van de nazi’s. Maar ik heb altijd gedroomd dat deze muur er ooit niet meer zal zijn, maar ik geloofde nooit dat ik dat nog zou meemaken. Zoals gezegd, geen van Duitsers kan vandaag voor de daden van hun voorouders verantwoordelijk worden gehouden. Het is goed dat er weer één Duitsland is. En wie weet, misschien is het geen toeval dat de muur uitgerekend op 9 november is gevallen.

Ik ben benieuwd hoe deze dag vandaag in Duitsland gevierd zal worden. Zou men eerst weer aan de val van de muur herinneren? Want dat wat precies 80 jaar geleden in Duitsland gebeurde, mag nooit worden vergeten.

En nu wens ik u een prettig weekeinde, met veel herinneringen aan het verleden, en een gezegende shabbat. Het ga u goed!

Shabbat shalom vanuit Modi’in!
Dov

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.