Waarom Jordaanse koning delen van vredesdeal opzegt

dinsdag 23 oktober 2018 |  Yochanan Visser
De aankondiging van koning Abdullah II dat Jordanië delen van het nu 24 jaar bestaande vredesakkoord met Israël niet zou verlengen, kwam als een donderslag bij heldere hemel. De verslechterde relatie tussen Jordanië en Israël is niet de enigste oorzaak van de aankondiging.

Foto: Koning Abdullah II van Jordanië (links) en premier Benyamin Netanyahu van Israël (rechts).

In een eerste verklaring zei de koning dat hij Israël had geïnformeerd ‘dat we een einde maken aan de toepassing van de bijlagen bij het vredesverdrag met betrekking tot Baqura (of Naharayim) en Ghumar (of Tzofar)’.
Hij verwees naar twee percelen Jordaans land in het noorden en het zuiden van Israël, die voor een periode van 25 jaar werden geleased door Jeruzalem in het kader van het vredesverdrag van november 1994. Dit vredesverdrag werd ondertekend door de vader van Abdullah, koning Hussein, en de Israëlische premier Yitzchak Rabin. Abdullah maakte zijn aankondiging bekend op de dag dat de moord op Yitzchak Rabin herdacht werd.
Abdullah II zei dat hij de huurovereenkomst van de twee percelen land, in de Jordaanvallei dicht bij het Meer van Galilea resp. in de Arava-woestijn ten noorden van Eilat, niet zou verlengen vanwege ‘regionale omstandigheden’ en hij beloofde ‘de belangen’ van ‘Jordanië en de Jordaniërs’ te beschermen.

Het besluit verraste Israël, ondanks het feit dat de betrekkingen tussen de twee landen al sinds juli 2017 verslechterden, toen Ziv Moyal, een Israëlische beveiliger, twee Jordaniërs doodde op het terrein van de Israëlische ambassade in Amman.
Moyal stelde dat hij duidelijk uit zelfverdediging handelde, aangezien een van de Jordaniërs hem probeerde te steken. De Jordaanse regering wilde hem toch voor moord berechten.
Het incident leidde tot een diplomatieke impasse die pas eindigde nadat Jordanië een officieel Israëlisch 'memorandum' had ontvangen waarin de regering te Jeruzalem zich verontschuldigde voor de dood van de twee Jordaniërs en voor de dood van een Jordaanse rechter die in 2014 bij een ander incident werd gedood.

In de afgelopen maanden werd koning Abdullah II geconfronteerd met toenemende druk om het hele vredesakkoord met Israël in te trekken vanwege de Israëlische behandeling van de Palestijnse Arabieren en nadat de Verenigde Staten de Israëlische soevereiniteit over heel Jeruzalem erkenden en de Amerikaanse ambassade van Tel Aviv naar de hoofdstad van Israël verhuisden.

In Jordaanse steden werden verscheidene massademonstraties gehouden, waarvan de laatste afgelopen zaterdag, waar demonstranten eisten dat de koning ‘de Jordaanse soevereiniteit’ over de twee gehuurde percelen land zou ‘herbevestigen’.
Ongeveer tachtig Jordaanse parlementsleden sloten zich later aan bij het volksprotest en ondertekenden een brief waarin Abdullah II werd aangespoord om de vredesovereenkomst met Israël op te zeggen.

Slechte economische situatie
Er zijn verschillende andere redenen waarom koning Abdullah besloot een deel van het vredesakkoord met Israël op te zeggen.
Allereerst gaat het bij de protesten in werkelijkheid niet om Israël, maar om de erbarmelijke economische situatie in het land en om de koning zelf, die ervan beschuldigd wordt corrupt en gokverslaafd te zijn.

Tijdens massa-demonstraties in Amman op zaterdag riepen demonstranten slogans zoals: ‘We zijn alleen loyaal aan Allah en de corrupte (koning) moet vertrekken’ en ‘wij verspillen geen tijd meer; Abdullah is de enige schuldige’.

Eerder dit jaar gingen Jordaanse demonstranten de straat op om te demonstreren tegen de stijgende prijzen en een voorgestelde verhoging van de inkomstenbelasting, die door het Internationaal Monetair Fonds werden voorgeschreven als onderdeel van bezuinigingsmaatregelen.
De demonstraties, geïnitieerd door de Jordaanse tak van de Moslimbroederschap, leidden tot cosmetische veranderingen in de Jordaanse regering, maar niet tot een significante verbetering van de economische situatie.

Ten tweede past koning Abdullah II momenteel het Jordaanse beleid aan ten opzichte van Turkije en Syrië, waar dictator Bashar al-Assad de controle over meer dan twee derde van het land, inclusief de Jordaanse grensregio, heeft herwonnen.
De koning probeert de banden met Assad te herstellen en heeft eerder deze maand de Nassib-grensovergang aan de Syrische grens heropend, ondanks protest van de Verenigde Staten en Israël.

De Jordaanse regering heeft groot belang bij de terugkeer van Syrische vluchtelingen – die de toch al erbarmelijke economische situatie in het land hebben verergerd – en zal binnenkort een Syrische delegatie op hoog niveau onder leiding van premier Walid Moallem verwelkomen om het vluchtelingenprobleem en de veranderende regionale situatie te bespreken.

Tegelijkertijd spreekt Abdullah II met de Turkse regering over een wijziging in de route van de Turkse export naar Jordanië en de Arabische Golfstaten. Deze export verloopt momenteel via de Israëlische haven van Haifa. Abdullah II wil echter dat Turkije de landroute via Syrië weer gebruikt en stuurde zijn premier Omar al-Razzaz naar Ankara om dit doel te bereiken door in gesprek te gaan met de Turkse president Recep Tayyip Erdogan.

Door de huurovereenkomst met betrekking tot de twee Israëlische enclaves in Jordanië niet te verlengen, geeft Abdullah II aan dat hij bereid is goede betrekkingen met Israël op te offeren op het altaar van zijn nieuwe toenadering tot Turkije en Syrië.
Tegelijkertijd weet hij, dat als zijn regime wil overleven, hij de islamitische hardliners in Jordanië, die zich in toenemende mate richten op de wijze waarop de vorst de meervoudige problemen in Jordanië aanpakt, moet sussen.

De Israëlische premier Benyamin Netanyahu heeft nu beloofd dat hij zal aandringen op onderhandelingen met Abdullah II om de huurover­eenkomst te herstellen.
In het licht van de ‘regionale omstandigheden’ waarnaar de Jordaanse koning verwees, zijn de kansen echter klein dat de Israëlische regering erin zal slagen om de twee belangrijke landbouwgebieden te behouden.

Wilt u meer nieuws ontvangen over Israël? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.