Controverse over Israëlisch-Poolse verklaring

Monday, July 09, 2018 |  Tsvi Sadan
De Poolse regering heeft besloten om een gezamenlijke verklaring over de rol van Polen in de Holocaust in het Hebreeuws te vertalen en als advertentie in Israëlische kranten te publiceren, wat tot controverse heeft geleid onder Israëlische historici en politici.

Afbeelding: Joodse jongeren uit de hele wereld nemen deel aan de Mars van het werk- en vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau in Polen. (Foto: Yossi Zeliger/Flash90)

Deze affaire begon met de conferentie 'Steun Polen!''van de 'Poolse Liga tegen smaad' die in november 2017 werd gehouden. De conferentie drong er bij de Polen in de hele wereld op aan om de goede naam van Polen te verdedigen, met name door de bewering van 'Poolse vernietigingskampen' te weerleggen. Deze oproep werd serieus genomen door Mateusz Morawiecki, die een maand later de Poolse premier werd. De toenmalige vice-premier Morawiecki zei hij dat 'Polen juridische stappen moet ondernemen tegen al die machtige buitenlandse media-organisaties die het nog aandurven' om te beweren dat er Poolse vernietigingskampen waren. Als premier kon Morawiecki op 1 februari een wetsvoorstel indienen waarmee degenen die Polen beschuldigden van betrokkenheid bij of verantwoordelijkheid voor de wreedheden van de nazi's maximaal drie jaar gevangenisstraf kunnen krijgen.

Nadat Morawiecki het wetsvoorstel verdedigde tijdens de veiligheidsconferentie in München op 17 februari, antwoordde premier Netanyahu dat 'er hier een probleem is van een onvermogen om de geschiedenis te begrijpen en een gebrek aan gevoeligheid voor de tragedie van ons volk. Ik ben van plan om onmiddellijk met hem te spreken'. Die discussie resulteerde in de gezamenlijke verklaring die nu zoveel ophef veroorzaakt, doordat Netanyahu naar verluidt zou helpen bij een Poolse herziening van de geschiedenis.

Historici in het Jeruzalemse Yad Vashem Holocaust Memorial Museum bedankten Netanyahu voor het uitsluiten van elke beperking op het vrije onderzoek, maar merkten op dat 'de gezamenlijke verklaring hoogst problematische bewoordingen bevat die in tegenspraak zijn met bestaande en aanvaarde historische kennis op dit gebied.' Het is onwaar, zoals de verklaring ons wil doen geloven, dat 'de Poolse regering in ballingschap heeft geprobeerd deze nazi-activiteiten te stoppen door de westerse bondgenoten bewust te maken van de systematische moord op de Poolse Joden'. De waarheid, zeiden historici van Yad Vashem, is dat 'een groot deel van het Poolse verzet in zijn verschillende bewegingen niet alleen naliet Joden te helpen, maar ook niet zelden actief betrokken was bij de vervolging ervan'.

De Historische Vereniging van Israël betuigde haar volledige steun aan de historici van Yad Vashem in deze zaak: 'We zijn het er allemaal over eens dat de gezamenlijke verklaring van de premiers een ernstige verdraaiing van de bekende historische feiten bevat (...) evenzeer willen we ons krachtige protest uiten tegen de tussenkomst van politici in het historische discours.
In antwoord hierop benadrukte Netanyahu dat zijn voornaamste doel was het criminele element uit de nieuwe Poolse wet te verwijderen, wat hij heeft gedaan, en dat de kritiek van de historici met betrekking tot de details op een later tijdstip in overweging kon worden genomen.

Maar het waren niet alleen historici die Netanyahu aanvielen. Yair Lapid, hoofd van de centrumpartij Yesh Atid, noemde de gezamenlijke verklaring een 'slechte grap' en eiste dat de nieuwe Poolse wet in kwestie volledig zou worden ingetrokken. Minister van Onderwijs Naftali Bennett, hoofd van de partij Het Joodse Huis, zei dat 'de verklaring een schande is vol leugens'.

In antwoord op de aanvallen op de gezamenlijke verklaring, zei Dina Porat, de belangrijkste historicus bij Yad Vashem en degene die het onderhandelingsteam van Netanyahu adviseerde, dat de verklaring redelijk is. Zij riep voorts critici, zoals de beroemde historicus Yehuda Bauer, die de Israëlische deelname aan de verklaring een daad van verraad noemde, op om andere woorden te vinden om hun onenigheid te uiten. Porat zei dat ze na de harde kritiek overwoog om ontslag te nemen bij Yad Vashem, maar dat de voorzitter van de instelling dit niet zou accepteren, wat betekent dat de instelling zelf - in tegenstelling tot de zorgen van historici van Yad Vashem - het standpunt van Porat dat de gezamenlijke verklaring redelijk is, als legitiem accepteert.

Men zal moeten afwachten waar deze commotie toe leidt, en of het wel of geen invloed zal hebben op de verkiesbaarheid van Netanyahu. Eén ding is echter zeker: de Holocaust is nog steeds een veelbesproken onderwerp, zoals het hoort, en degenen die in de verleiding komen om hun naam te lenen voor de herziening van de geschiedenis omwille van politieke opportuniteit, lopen het risico hun reputatie ernstig te schaden.

Wilt u meer nieuws ontvangen over Israël? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.