Herdenken van Herzl's dood, een seculiere verlosser

woensdag 4 juli 2018 |  Tsvi Sadan
Theodor Herzl, die de zionistische visie werkelijkheid maakte, stierf 114 jaar geleden, op 3 juli 1904. Hij was nog maar 44 jaar oud en zijn voortijdige dood leidde overal in de Joodse wereld tot een golf van verdriet. Rouwkaarten spraken over hem als 'Messias' en Joden van alle schakeringen weeklaagden over zijn plotselinge verscheiden.

Dit betekent natuurlijk niet dat er geen kritiek op hem was, maar geen mens is onberispelijk. Iets dat Herzl's reputatie vooral heeft aangetast zijn jeugdige gedachte om het Joodse volk te bekeren tot het christendom als een manier om te ontsnappen aan de harde realiteit waarmee Joden te maken hadden. In 1892 schreef Herzl aan Moritz Benedictus, de redacteur van de invloedrijke krant Neue Freie Presse, dat als de vijandigheid jegens de Joden eenmaal afneemt, 'de Joden zich in hun geheel tot het christendom zouden moeten bekeren'.

In een artikel dat verscheen in 2004, op de 100ste verjaardag van Herzl's dood, herinnerde de doorgewinterde journaliste Ariana Melamed haar lezers aan deze 'zonde', samen met andere onbeduidende ondeugden, in de hoop het beeld van Herzl en het zionisme verder te kunnen aantasten. Anti-zionistische orthodoxe Joden doen hetzelfde, met dezelfde ijver en hetzelfde doel voor ogen. Wat beide kampen niet vermelden is dat Herzl dit idee noemde voordat hij in 1885 in de politiek en in de zionistische beweging belandde, en dat hij zo'n idee eigenlijk nooit serieus overwogen heeft.

In een notitie uit 1985 bij zijn dagboek ging Herzl in op het onderwerp van de massale bekering. 'Het waren vage afwijkingen die de zwakte van de jeugd weerspiegelden. Ik zeg eerlijk tegen mezelf (...) Ik heb nooit serieus overwogen om me te bekeren.'. Herzl's monumentale prestatie bevestigt zijn afwijzing van het idee van bekering volledig.

Melamed en andere gelijkgestemde seculiere Joden benadrukken Herzl's [gebrek aan] moraliteit [zoals zijn geslachtsziekte], in een verdere poging om de heiligste koe van het zionisme af te slachten. Tegen deze ongelukkige trend in strijden een toenemend aantal religieuze zionisten die proberen Herzl te beschrijven als een leider die bijna op één lijn staat met Mozes. Het moeilijkste om aan een religieus persoon uit te leggen is waarom de moderne Staat Israël is ontstaan door het werk van een seculiere verlosser.

Rabbi Uri Sherki gaf tijdens een eenvoudige herdenkingsbijeenkomst op 3 juli een overtuigende verklaring die Mozes ook als een seculiere verlosser ziet. Sherki aanvaardt de uitleg van Rabbi Naftali Zvi Yehuda Berlin (Natziv van Volozhin 1816-1893), die waarschijnlijk de eerste was die het probleem van de 'seculiere verlossing' aan de orde stelde.

Volgens Berlin werd Mozes gestraft omdat hij dacht dat het volk van Israël hem niet zou accepteren wegens zijn verschijning en spraak als Egyptenaar. Mozes betwijfelde Gods keuze van een seculiere Jood – hijzelf – om Israël uit Egypte te brengen. Dit komt tot uitdrukking in Exodus 4: 'Maar zie, zij zullen mij niet geloven of naar mijn stem luisteren, want zij zullen zeggen: 'De HEEREis u niet verschenen'.

Net als vandaag vonden mensen het ook toen moeilijk te geloven dat God door seculiere Joden kan spreken en werken. De conventie schreef voor dat Aaron, en niet Mozes, de natuurlijke kandidaat was voor leiderschap, omdat hij niet, zoals Mozes, was doordrenkt in de Egyptische cultuur. Mozes werd dan ook gestraft omdat hij ervan uitging dat een seculiere verlosser ondenkbaar is. Hij twijfelde aan Gods wijsheid en beperkte de reikwijdte van zijn handelen.

Twijfelen aan Herzl's prestatie enkel en alleen omdat hij geen kipa (keppeltje) droeg, erkennen de leidende zionistische rabbijnen nu, is net zo ernstig als het twijfelen aan Mozes.

Wilt u meer nieuws ontvangen over Israël? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.