Komen er voor de derde keer verkiezingen in Israël?

woensdag 20 november 2019 |  Yochanan Visser
Het is meer dan zeven maanden na de eerste parlementsverkiezingen in Israël en twee maanden nadat de Israëlische kiezers opnieuw naar de stembus zijn gegaan om een einde te maken aan de impasse in de vorming van een nieuwe regering. De kans is groot dat de vorming van een regeringscoalitie nu opnieuw zal mislukken en dat Israël binnen een jaar voor de derde keer verkiezingen onder ogen zal moeten zien.

Nadat demissionair premier Benjamin Netanyahu zijn mandaat om een nieuwe regering te vormen teruggaf, kreeg Benny Gantz, de leider van de Kachol Lavan (Blauw en Wit) partij, de opdracht van president Reuven Rivlin om een nieuwe regering te vormen. Gantz is nu bijna aan het einde van de periode van 28 dagen, die hij volgens de Israëlische wet kreeg om een werkbare coalitie te vormen. Het lijkt erop dat ook hij geen meerderheidsregering zal kunnen vormen. De problemen die Gantz heeft met het in elkaar flansen van een coalitie hangen samen met persoonlijke kwesties en niet met meningsverschillen over politieke kwesties.

Kachol Lavan is een verenigde lijst, die bestaat uit drie politieke partijen onder leiding van drie voormalige stafchefs van het Israëlische leger plus Yair Lapid, de leider van de partij Yesh Atid (Er is een toekomst). Kachol Lavan streeft nog steeds naar een brede zionistische coalitie met de Likoed-partij, eventueel aangevuld met Yisrael Betenoe (Israël Ons Huis), maar zonder religieuze partijen.
Likoed is echter nog steeds niet bereid uit de overeenkomst te stappen die het met alle rechtse partijen, met uitzondering van Yisrael Betenoe, heeft gesloten om als één blok te onderhandelen. Dat blok won 55 zetels in de laatste verkiezingen, te weinig om een meerderheidsregering van minstens 61 zetels te vormen. De houding van Likoed heeft te maken met de gelofte van de rechtse partijen, geen aftreden van Netanyahu te eisen als hij wordt aangeklaagd wegens vermeende corruptie. Het besluit van de procureur-generaal Avichai Mandelblit om de premier al dan niet in staat van beschuldiging te stellen, zal zeker niet vóór woensdagavond worden genomen, wanneer het mandaat van Gantz afloopt.

Kachol Lavan, daarentegen, wil dat Likoed de alliantie met de rechtse partijen verbreekt en wil ook niet garanderen dat Netanyahu kan aanblijven wanneer hij in staat van beschuldiging wordt gesteld. Bovendien is er binnen Kachol Lavan nog steeds onenigheid over de houding van de partij ten opzichte van Netanyahu. Yesh Atid-leider Yair Lapid is de belangrijkste tegenstander van de vorming van een toerbeurtregering, die Netanyahu in staat zou stellen om als premier aan te blijven. Ook wil hij niet dat Gantz religieuze partijen in de nieuwe regering opneemt.
Gantz spreekt nu met Yisrael Betenoe over de vorming van een minderheidsregering van zionistische linkse partijen, die door de rechtse partij van buitenaf moet worden gesteund. Zo'n regering moet ook van buitenaf worden gesteund door de Verenigde Arabische Lijst, en dit is een zeer omstreden kwestie, zowel in Israël als binnen Kachol Lavan, vanwege de bezwaren van de rechtse Telem-lijst die deel uitmaakt van de nieuw gevormde partij.

De Arabische lijst bestaat vooral uit antizionisten die hun steun aan de Palestijnse nationale ambities niet onder stoelen of banken steken en ook regelmatig Israëlische militaire acties tegen Palestijnse terreurbewegingen veroordelen. Dat gebeurde onder meer vorige week, toen Arabische politici zich uitspraken tegen de liquidatie van een Palestijnse Islamitische Jihadcommandant in Gaza en de Israëlische reactie op het raketvuur vanuit Gaza na de moord.

Premier Netanyahu nam onverwacht het woord tijdens een zitting van de Knesset om de houding van de Verenigde Arabische Lijst te benadrukken en zei dat de vorming van een minderheidsregering met steun van buitenaf van de Arabieren een klap zou zijn in het gezicht van Israëlische soldaten die het land verdedigen.
‘Een nieuwe verkiezing zou een ramp zijn, maar de vorming van een regering die afhankelijk zou zijn van (steun van) de Arabische partijen is een nog grotere ramp. Het is een historisch gevaar voor Israëls veiligheid. Het zal de veiligheid van Israël ernstig schaden,’ zei de premier zondag. ‘Een regering die afhankelijk zal zijn van aanhangers van de Islamitische Jihad en Hamas zou historisch gevaarlijk zijn,’ herhaalde Netanyahu.

Benny Gantz reageerde scherp op de waarschuwingen van Netanyahu. Maar hij ontkende de besprekingen over de vorming van een regering met de steun van de Arabische partijen niet, terwijl hij zei dat hij ‘alles zal doen om een derde verkiezing in een jaar te voorkomen.’
De Kachol Lavan-leider riep Netanyahu op om tot directe onderhandelingen te komen, zonder ‘het ‘immuniteitsblok’ en zonder gedraai en trucs’.

De Israëlische media meldden zondagavond dat er aanzienlijke vooruitgang was geboekt in de besprekingen met Yisrael Betenoe over wat Gantz noemt ‘een transitieregering’ (een minderheidsregering met steun van de Arabische lijst en Yisrael Betenoe).
Ook besloot Likoed zondag een noodvergadering te houden over de gemelde voortgang in de vorming van de minderheidsregering. Netanyahu beweerde tijdens de vergadering dat een minderheidsregering een ‘existentiële bedreiging’ voor Israël zou zijn. De noodvergadering van Likoed zou de eerste aanwijzing kunnen zijn dat de partij overweegt om last-minute een beslissing te nemen om zonder het rechtse blok aan een regering met Kachol Lavan te gaan deelnemen.

Maandagochtend weerlegden Kachol Lavan-bronnen de berichten in de media dat er aanzienlijke vooruitgang is geboekt bij het overtuigen van Yisrael Betenoe's leider Avigdor Liberman om een minderheidsregering met de Arabische partijen te steunen.
De enige optie die nu nog overblijft, lijkt de Likoed-Kachol Lavan-regering te zijn die een meerderheid van 68 zetels zou hebben, nadat de Yamina-partij van Naftali Bennett en Ayelet Shaked begin november met Likoed fuseerde. Die stap maakte Likoed met 35 zetels weer de grootste partij in de Knesset.
President Rivlin kondigde ondertussen zondagavond aan, dat hij nog steeds gelooft dat een nieuwe regering kan worden gevormd en dat de meningsverschillen niet ‘logisch, politiek of in het belang van de staat’ zijn. Bronnen van Kachol Lavan zijn echter steeds pessimistischer of Gantz zal slagen, nadat Liberman zei dat een minderheidsregering met Arabische steun ‘een ramp’ voor Israël zou zijn.

Liberman bemiddelt nu tussen Kachol Lavan en Likoed in een laatste poging om een nationale eenheidsregering te vormen. Hij slaagde erin om dinsdagavond een ontmoeting tussen Gantz en Netanyahu te regelen.
Als Gantz verplicht wordt zijn mandaat terug te geven, heeft de Knesset drie weken de tijd om een andere kandidaat te vinden die in staat is een regering van minstens 61 zetels samen te stellen. De kans dat dit de crisis zou oplossen is echter zeer klein.

Wilt u meer nieuws ontvangen over Israël? Klik hier voor de dagelijkse gratis e-mail nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen in Israël via onze GRATIS nieuws update en aanbiedingen, u ontvangt deze direct in uw email inbox.